Czy rozwój, który wyklucza, nadal jest postępem?

Kiedy powstawała Fundacja Akademia 23, wierzyliśmy, że wraz z rozwojem społecznym i technologicznym liczba osób wykluczonych będzie stopniowo malała. Dzisiaj widzimy jednak, że postęp nie tylko rozwiązuje problemy. Potrafi również tworzyć nowe formy wykluczenia.

Kolejne zawody znikają lub zmieniają się nie do poznania. Zdobyte umiejętności coraz szybciej tracą aktualność. Od pracownika oczekuje się nieustannego dostosowywania, przebranżawiania i uczenia się nowych systemów.

Nie każdy jest w stanie funkcjonować w takim tempie.

Problem ten nie dotyczy już wyłącznie osób starszych. Coraz częściej mierzą się z nim również ludzie młodzi: przeciążeni nadmiarem informacji, zagubieni na niestabilnym rynku pracy i pozbawieni poczucia, że zdobyte kompetencje zapewnią im trwałe miejsce w społeczeństwie.

Część tych osób doświadczy poważnego kryzysu psychicznego lub zdrowotnego. Niektóre otrzymają orzeczenie o niepełnosprawności i trafią do organizacji zajmujących się aktywizacją społeczną i zawodową.

Fundacja Akademia 23 w Bielsku-Białej pomaga budować samodzielność poprzez pracę. Uczymy konkretnych umiejętności, wzmacniamy sprawczość i pomagamy ludziom odzyskiwać poczucie własnej wartości.

Musimy jednak postawić niewygodne pytanie: czy aktywizacja ma polegać wyłącznie na ponownym dopasowaniu człowieka do systemu, który wcześniej go odrzucił?

Nie jesteśmy przeciwnikami technologii. Korzystamy z niej również w naszych pracowniach. Uważamy jednak, że technologia powinna służyć ludziom, a nie decydować, którzy z nich pozostają potrzebni.

Potrzebujemy rozwoju uwzględniającego różne tempo uczenia się, możliwości psychofizyczne oraz prawo do kontaktu z drugim człowiekiem. Potrzebujemy miejsc pracy, w których wartość pracownika nie zależy wyłącznie od szybkości i wydajności.

Być może nie potrzebujemy kolejnej rewolucji przeciwko maszynom. Potrzebujemy Wiosny Ludzi — upomnienia się o cywilizację, w której człowiek ponownie stanie się celem rozwoju, a nie jego kosztem.

Bo jeżeli postęp pozostawia za sobą coraz więcej ludzi, powinniśmy uczciwie zapytać: czy nadal jest postępem?

Rafał Bańbur
Prezes Fundacji Akademia 23